Diş taşı temizliği, diş yüzeyinde sertleşmiş plak birikintilerinin özel aletlerle uzaklaştırıldığı temel bir koruyucu işlemdir. Doğru teknikle ve gerekli aralıklarla yapıldığında dişlere zarar vermez; aksine diş eti hastalıklarının önlenmesine ve tedavisine katkı sağlar. Yine de "mineyi aşındırır", "dişleri sallar" gibi yanlış inanışlar birçok kişinin bu işlemi ertelemesine yol açar. Bu yazıda en yaygın altı yanlışı ele alıyoruz.
Diş taşı nedir ve neden temizlenmesi gerekir?
Diş taşı (tartar), dişlerin yüzeyinde biriken bakteri plağının tükürükteki minerallerle sertleşmesiyle oluşan birikintidir. En sık alt ön dişlerin iç yüzeylerinde ve üst azı dişlerinin yanak tarafında görülür; diş eti kenarının altında da oluşabilir.
Diş eti kenarının üzerindeki taşlar genellikle sarı-beyaz renktedir ve gözle görülebilir. Diş eti kenarının altındaki taşlar ise koyu kahverengi ya da siyahımsı bir renk alabilir ve çoğu zaman yalnızca muayene ve röntgenle fark edilir.
Diş taşının pürüzlü yüzeyi, bakteri plağının tutunması için uygun bir zemin oluşturur. Fırçalamayla uzaklaştırılamadığı için zamanla diş eti iltihabına (gingivit) ve tedavi edilmezse periodontitise katkıda bulunabilir. Diş eti kanamasıyla ilişkisi için diş eti kanaması neden olur yazımıza göz atabilirsiniz.
Diş taşı temizliği hakkındaki 6 yaygın yanlış nelerdir?
1. "Diş taşı temizliği mineyi aşındırır."
Doğru değil. Ultrasonik aletler taşı yüksek frekanslı titreşim ve su yardımıyla diş yüzeyinden ayırır; el aletleri ise taşı kazıyarak uzaklaştırır. Doğru teknik ve uygun uçlarla yapıldığında bu işlem minede aşınmaya yol açmaz. Temizliğin ardından yüzeyin pürüzsüzleştirilmesi için cila da uygulanabilir.
2. "Temizlikten sonra dişler sallanır, aralar açılır."
Doğru değil. Diş taşı temizliği dişi destekleyen dokulara zarar vermez. Temizlik sonrasında diş aralarında boşluk hissedilmesinin nedeni, daha önce bu boşlukları dolduran taşın uzaklaştırılmasıdır. Dişlerde sallanma fark ediliyorsa bu durum genellikle temizlikten değil, taşın altında gizlenen ve önceden var olan kemik kaybından kaynaklanır. Diş eti iltihabı geriledikçe diş eti dokusu sıkılaşır.
3. "Diş taşı temizliği çok acı verir."
Bu deneyim kişiden kişiye değişir. Diş taşı temizliği çoğu kişide yalnızca hafif bir rahatsızlık hissiyle tamamlanır. İltihabın yoğun olduğu, hassasiyetin fazla olduğu ya da diş eti altına inilmesi gereken durumlarda işlem lokal anestezi altında yapılabilir; bu durumda işlem sırasında ağrı hissedilmemesi hedeflenir.
4. "Bir kez temizletmek yeterli, taş bir daha oluşmaz."
Doğru değil. Plak her gün yeniden oluşur ve iyi temizlenmeyen alanlarda tekrar taşa dönüşebilir. Taş oluşum hızı kişiden kişiye değişir; tükürüğün yapısı, ağız bakımı alışkanlıkları ve sigara gibi etkenler bu hızı etkiler. Bu nedenle temizlik, belirli aralıklarla tekrarlanması gereken koruyucu bir işlemdir.
5. "Diş taşı evde fırçayla ya da karbonatla çıkarılabilir."
Doğru değil. Sertleşmiş diş taşı diş fırçası, diş ipi ya da beyazlatıcı macunlarla uzaklaştırılamaz. Karbonat, limon, sirke gibi ev yöntemleri ya da internetten satın alınan metal kazıyıcılar mineye ve diş etine zarar verebilir. Evde yapılabilecek en etkili şey, plağı taşa dönüşmeden düzenli fırçalama ve ara yüz temizliğiyle uzaklaştırmaktır. Doğru teknik için doğru diş fırçalama ve ara yüz temizliği yazımıza bakabilirsiniz.
6. "Diş taşı temizliği, diş eti tedavisiyle aynı şeydir."
Her zaman değil. Diş eti kenarının üzerindeki taşların temizlenmesi gingivit aşamasında çoğu zaman yeterlidir. Periodontitis gelişmişse diş eti ceplerinin derinindeki taş ve bakteri birikintilerinin kök yüzeylerinden temizlenmesi gerekir. Bu işlem diş eti hastalığı tedavisinin bir parçasıdır ve genellikle lokal anestezi altında, bölgelere ayrılarak yapılır. Ayrıntılar için diş eti hastalıkları tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Diş taşı temizliğinden sonra hassasiyet olur mu?
Olabilir; ancak genellikle geçicidir. Taşın uzaklaştırılmasıyla daha önce kapalı kalan diş yüzeyleri ağız ortamına açılır ve soğuk-sıcak hassasiyeti birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürebilir. Diş etindeki hafif kanama ve hassasiyet de iltihabın gerilemesiyle birlikte genellikle birkaç gün içinde azalır.
Bu dönemde yumuşak kıllı fırçayla fırçalamaya devam etmek, hassasiyet giderici diş macunu kullanmak ve çok sıcak ya da çok soğuk yiyeceklerden bir süre kaçınmak yardımcı olabilir. Hassasiyet uzun sürerse ya da artarsa hekiminize bilgi vermeniz önerilir.
Temizlik sırasında görülen kanama genellikle işlemin zarar verdiğini değil, diş etinde zaten var olan iltihabı gösterir. Sağlıklı diş eti temizlik sırasında az kanar ya da hiç kanamaz. Düzenli bakım ve kontrollerle bu kanama zamanla azalır.
Diş taşı temizliği ne sıklıkla yapılmalı?
Temizlik aralığı herkes için aynı değildir; kişinin diş eti sağlığına, taş oluşum hızına ve risk etkenlerine göre belirlenir. Diş eti sağlığı iyi olan pek çok kişi için yılda bir ya da iki kontrol yeterli olabilir. Periodontitis tedavisi görmüş kişilerde ise destekleyici periodontal tedavi aralığı genellikle 3 ile 12 ay arasında, kişiye göre planlanır. Sigara içenlerde, diyabet hastalarında ve implantı olan kişilerde daha sık kontrol gerekebilir; implantların bakımıyla ilgili bilgiler için implant bakımı nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Periodontoloji Uzmanı Dr. Dt. Nadin Gemrekoğlu, uygun kontrol aralığını belirlemek için muayenede diş eti cep derinliklerini ve kanama bulgularını değerlendirir. Kontrol randevularında yalnızca taş temizliği yapılmaz; evde bakımın zorlandığı alanlar da hastayla birlikte belirlenir. İşlemin nasıl yapıldığı hakkında bilgi için diş taşı temizliği sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
Dişlerinizde sarı-kahverengi sert birikintiler fark ettiğinizde, diş etleriniz fırçalarken kanadığında ya da ağız kokusu geçmediğinde bir diş hekimine başvurmanız önerilir. Aşağıdaki durumlarda ise muayene geciktirilmemelidir:
- Diş etlerinde kızarıklık, şişlik veya iltihap,
- Diş eti çekilmesi ve dişlerin uzamış görünmesi,
- Dişlerde sallanma ya da yer değiştirme,
- Temizlik sonrasında haftalarca süren ya da giderek artan hassasiyet.
Muayene ve gerekli tetkiklerden sonra yalnızca diş taşı temizliğinin mi yoksa kapsamlı bir diş eti tedavisinin mi gerektiğine karar verilir. Randevu için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.