Peri-implantitis, implant çevresindeki dokularda görülen, bakteri plağına bağlı iltihaplanma ve buna eşlik eden ilerleyici kemik kaybıyla seyreden bir hastalıktır. Erken evresi olan peri-implant mukozitis, uygun tedavi ve bakımla geri döndürülebilir. Bu nedenle implant çevresindeki değişikliklerin erken fark edilmesi ve düzenli kontroller büyük önem taşır.
Peri-implantitis nedir?
Peri-implantitis, implantı çevreleyen yumuşak dokuda iltihap ve implantı destekleyen kemikte ilerleyici kayıp ile tanımlanan bir implant çevresi hastalığıdır. 2017 yılında yayımlanan periodontal ve peri-implant hastalıklar sınıflamasında ayrı bir tanı olarak tanımlanmıştır.
Hastalığın temel nedeni, implant yüzeyinde ve çevresinde biriken bakteri plağıdır. Doğal dişlerdeki periodontitise benzer bir süreç izlese de implant çevresindeki dokuların yapısı farklı olduğundan hastalık bazı durumlarda daha hızlı ilerleyebilir.
Doğal dişte, kök ile kemik arasında dişi askıya alan ve savunmaya katkı sağlayan bir bağ dokusu (periodontal ligament) bulunur. İmplantta bu yapı yoktur; implant doğrudan kemikle temas eder ve çevresindeki diş eti lifleri farklı bir düzende yerleşir. Bu farklılık, implant çevresindeki dokuların bakteri plağına karşı daha savunmasız kalabilmesinin nedenlerinden biri olarak kabul edilir.
Peri-implant mukozitis ile peri-implantitis arasındaki fark nedir?
Temel fark kemik kaybının olup olmamasıdır. Peri-implant mukozitis, implant çevresindeki yumuşak dokuda sınırlı kalan iltihaptır; kemikte kayıp yoktur ve uygun tedaviyle geri dönebilir. Peri-implantitis ise iltihabın kemiğe ilerleyerek implantı destekleyen kemikte kayba yol açtığı aşamadır.
- Peri-implant mukozitis: Hafif sondalamada kanama, kızarıklık ve şişlik görülür; röntgende iyileşme sonrası beklenenin ötesinde kemik kaybı yoktur.
- Peri-implantitis: Kanama ve/veya iltihaplı akıntıya ek olarak cep derinliğinde artış ve röntgende ilerleyici kemik kaybı saptanır.
Mukozitisin tedavi edilmemesi, peri-implantitise ilerlemenin önemli bir basamağı olarak kabul edilir. Bu yüzden erken evrede müdahale, tedavinin en etkili adımıdır.
Peri-implantitis belirtileri nelerdir?
Başlangıçta belirgin bir şikâyet olmayabilir; bu nedenle hastalık çoğu zaman kontrol muayenelerinde fark edilir. Şu bulgular dikkat çekicidir:
- Fırçalama sırasında ya da kendiliğinden implant çevresinde kanama
- Diş etinde kızarıklık, şişlik veya hassasiyet
- İmplant çevresinden iltihaplı akıntı
- Ağızda kötü tat ya da koku
- İmplant çevresinde diş eti çekilmesi, metal yüzeyin görünür hâle gelmesi
- İleri evrede implantta sallanma
Bu belirtilerden birini fark ederseniz, implantınızı değerlendirmesi için diş hekiminize başvurun. Ağrının olmaması, hastalığın olmadığı anlamına gelmez.
Peri-implantitis riskini artıran etkenler nelerdir?
Araştırmalar, bazı etkenlerin peri-implantitis gelişme olasılığını artırdığını göstermektedir:
- Daha önce periodontitis geçirmiş olmak
- Yetersiz ağız hijyeni ve düzenli kontrollere gelmemek
- Sigara kullanımı
- Kontrolsüz diyabet
- Temizliği zorlaştıran protez tasarımı veya diş eti altında kalan siman artıkları
- İmplant çevresinde yetersiz yapışık diş eti
Bu etkenlerin bir kısmı değiştirilebilir. Sigaranın etkisi hakkında daha fazla bilgi için sigara ve diş eti hastalığı yazısını okuyabilirsiniz.
Peri-implantitis nasıl teşhis edilir?
Teşhis, klinik muayene ve röntgen bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur. Muayenede implant çevresindeki cep derinliği hassas bir sondla ölçülür, kanama ve akıntı olup olmadığı kontrol edilir. Röntgende implant çevresindeki kemik seviyesi, protezin takıldığı dönemde çekilen röntgenlerle karşılaştırılır.
Sondalama, implant çevresindeki dokulara zarar vermeyecek hafif bir kuvvetle yapılır ve implant tedavisinin rutin kontrollerinin bir parçasıdır. Protez takıldığı döneme ait başlangıç röntgeni ve ölçümler yoksa, değerlendirme mevcut bulgular ve implantın beklenen kemik seviyesi dikkate alınarak yapılır. Bu nedenle implant tedavisinden sonra kayıtların saklanması ve düzenli kontroller, değişikliklerin erken fark edilmesini kolaylaştırır.
Protezin uyumu, temizlenebilirliği ve ısırma kuvvetlerinin dağılımı da değerlendirilir. Gerekli durumlarda protezin sökülerek implant çevresinin daha ayrıntılı incelenmesi planlanabilir.
Cerrahi olmayan tedavi nasıl yapılır?
Tedavinin ilk basamağı cerrahi olmayan tedavidir. Avrupa Periodontoloji Federasyonu (EFP) tarafından 2023 yılında yayımlanan S3 düzeyindeki klinik kılavuz da basamaklı bir yaklaşım önerir. Bu aşama genellikle şu adımları içerir:
- Kişiye özel ağız hijyeni eğitimi ve risk etkenlerinin kontrolü
- İmplant yüzeyine uygun aletlerle plak ve tartar temizliği
- Gerekli görüldüğünde antiseptik solüsyonlarla bölgenin temizlenmesi
- Temizliği zorlaştıran protez bölümlerinin düzeltilmesi, varsa siman artıklarının uzaklaştırılması
İşlem lokal anestezi altında yapılabilir; işlem sırasında ağrı hissedilmemesi hedeflenir. Lazer gibi yardımcı yöntemlerin ek yararına ilişkin bilimsel kanıtlar henüz sınırlıdır; bu yöntemler hekimin değerlendirmesine göre tedaviye eklenebilir. Peri-implant mukozitis çoğu zaman bu basamakla kontrol altına alınabilir.
Cerrahi olmayan tedaviden birkaç hafta ila birkaç ay sonra implant çevresindeki dokular yeniden ölçülür. İltihap gerilemediyse ya da cep derinliği devam ediyorsa, tedavinin cerrahi basamağı planlanır. Bu ara değerlendirme, gereksiz cerrahiden kaçınmak ve doğru zamanda müdahale etmek için önemlidir.
Peri-implantitiste cerrahi tedavi ne zaman gerekir?
Cerrahi olmayan tedaviye rağmen kanama, akıntı ve derin cepler devam ediyorsa cerrahi tedavi gündeme gelir. Cerrahi tedavide diş eti açılarak implant yüzeyine doğrudan ulaşılır ve yüzey dikkatle temizlenir. Kemik kaybının şekline göre farklı yaklaşımlar seçilebilir:
- Açık temizlik: Bölgenin görerek temizlenmesi ve dokuların yeniden konumlandırılması.
- Rezektif yaklaşım: Temizlenmesi zor alanların düzeltilerek bölgenin bakımının kolaylaştırılması.
- Rejeneratif yaklaşım: Uygun şekildeki kemik kayıplarında greft materyali ve gerekirse membran kullanılarak kemik desteğinin artırılmaya çalışılması.
İleri kemik kaybı olan ve sallanan implantlarda implantın çıkarılması gerekebilir. Bu durumda bölge iyileştikten sonra yeniden implant yapılıp yapılamayacağı ayrıca değerlendirilir. Cerrahi sonrası şişlik, hassasiyet ve diş eti seviyesinde bir miktar çekilme görülebilir.
Cerrahi sonrasında ilk günlerde soğuk uygulama, yumuşak beslenme ve hekimin önerdiği ağız gargaralarının kullanılması önerilir. Dikişler alınana kadar bölge zorlanmadan temizlenir. Sigara kullanımı iyileşmeyi olumsuz etkileyebileceğinden bu dönemde sigaradan uzak durulması önemlidir.
Tedavi sonrası idame neden önemlidir?
Peri-implantitis tedavisinin uzun dönemde başarılı olması, düzenli idame tedavisine bağlıdır. İdame; belirli aralıklarla yapılan kontrol, profesyonel temizlik ve ağız bakımının gözden geçirilmesini kapsar. Kontrol aralığı kişinin risk durumuna göre belirlenir ve çoğu hastada 3–6 ay arasında planlanır.
İdame randevularında implant çevresindeki cep derinliği ve kanama tekrar ölçülür, gerektiğinde röntgen alınır ve biriken plak profesyonel olarak temizlenir. Düzenli idameye katılmayan hastalarda hastalığın tekrarlama olasılığının daha yüksek olduğu bildirilmektedir.
Evde düzenli fırçalama, arayüz fırçası ve gerekirse ağız duşu kullanımı tedavinin ayrılmaz parçasıdır. Ayrıntılı öneriler için implant bakımı nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz. Periodontoloji uzmanı Dr. Dt. Nadin Gemrekoğlu, doktora çalışmasında da ele aldığı cerrahi olmayan periodontal tedavi ilkelerini implant çevresi hastalıkların yönetiminde basamaklı yaklaşımın temeli olarak değerlendirir. Yeni bir implant planlanıyorsa dental implant sayfasındaki ön değerlendirme adımları da yol gösterici olabilir.
