Periodontitis, dişi çevreleyen ve destekleyen dokuların (diş eti, bağ dokusu ve çene kemiği) bakteri plağına bağlı kronik iltihabi hastalığıdır. 2017 yılında kabul edilen güncel sınıflama bu hastalığı yalnızca "var" ya da "yok" diye tanımlamaz; hastalığın ne kadar ilerlediğini evre, ne kadar hızlı ilerleme eğiliminde olduğunu ise derece ile ifade eder. Bu yazıda muayene raporunuzda görebileceğiniz "Evre III, Derece B" gibi ifadelerin ne anlama geldiğini açıklıyoruz.
2017 periodontal hastalık sınıflaması nedir?
2017 sınıflaması, Amerikan Periodontoloji Akademisi (AAP) ile Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun (EFP) ortak çalıştayında oluşturulan ve 2018'de yayımlanan güncel periodontal hastalık sınıflamasıdır. Bu sınıflamayla daha önce kullanılan "kronik periodontitis" ve "agresif periodontitis" ayrımı kaldırılmış, hastalık tek bir başlık altında toplanmıştır.
Güncel sistemde periodontitis üç boyutta tanımlanır:
- Evre (I–IV): Hastalığın şiddeti ve tedavisinin ne kadar karmaşık olacağı,
- Derece (A–C): Hastalığın ilerleme hızı ve risk etkenleri,
- Yaygınlık: Hastalığın ağızdaki dağılımı.
Bu yaklaşım, tıbbın diğer alanlarında kullanılan evreleme sistemlerine benzer biçimde, hem hastalığın bugünkü durumunu hem de gelecekteki seyrine dair öngörüyü bir arada sunar.
Periodontitis evreleri nelerdir?
Evre, hastalığın şiddetini ve tedavi karmaşıklığını gösterir. Belirlenmesinde dişler arası bölgedeki klinik ataşman kaybı (diş eti ve bağ dokusunun dişten ayrılma miktarı), röntgende görülen kemik kaybı, periodontitis nedeniyle kaybedilen diş sayısı ve tedaviyi zorlaştıran durumlar dikkate alınır.
Evre I: Başlangıç periodontitis
Dişler arası ataşman kaybı 1–2 mm'dir; kemik kaybı kök boyunun üst üçte birinde ve yüzde 15'in altındadır. Periodontitis nedeniyle diş kaybı yoktur; cep derinlikleri genellikle 4 mm'yi aşmaz ve kemik kaybı çoğunlukla yataydır.
Evre II: Orta şiddette periodontitis
Ataşman kaybı 3–4 mm'dir; kemik kaybı kökün üst üçte birinde, yüzde 15–33 aralığındadır. Diş kaybı yoktur; cep derinlikleri genellikle 5 mm'ye kadardır ve kemik kaybı çoğunlukla yataydır.
Evre III: Ek diş kaybı potansiyeli olan şiddetli periodontitis
Ataşman kaybı 5 mm ve üzerindedir; kemik kaybı kökün orta üçte birine veya daha ilerisine uzanır. Periodontitis nedeniyle 4 veya daha az diş kaybedilmiş olabilir. 6 mm ve üzeri cepler, 3 mm ve üzeri dikey kemik kayıpları ya da azı dişlerinde kökler arası bölgenin (furkasyon) tutulumu tedaviyi karmaşıklaştırır.
Evre IV: Dişlerin büyük kısmını kaybetme potansiyeli olan şiddetli periodontitis
Evre III'e benzer doku kaybına ek olarak periodontitis nedeniyle 5 veya daha fazla diş kaybedilmiştir. Çiğneme işlevinde bozulma, dişlerde belirgin sallanma ve yer değiştirme, kapanışta çökme ya da ağızda 20'den az diş kalması gibi durumlar nedeniyle kapsamlı bir ağız rehabilitasyonu gerekir.
Periodontitis dereceleri ne anlatır?
Derece, hastalığın ilerleme hızını ve tedaviye yanıt beklentisini öngörmeye yardımcı olur. Üç derece vardır:
- Derece A – yavaş ilerleme: Son 5 yılda ek kemik ya da ataşman kaybı yoktur; yoğun plak birikimine rağmen doku yıkımı azdır.
- Derece B – orta hızda ilerleme: 5 yılda 2 mm'den az kayıp vardır; doku yıkımı plak miktarıyla uyumludur.
- Derece C – hızlı ilerleme: 5 yılda 2 mm veya daha fazla kayıp vardır; doku yıkımı plak miktarından beklenenin ötesindedir ya da hastalık erken yaşta başlamıştır.
Önceki kayıtlar her zaman bulunmadığından derece sıklıkla dolaylı olarak hesaplanır: En çok etkilenen dişteki kemik kaybı yüzdesi kişinin yaşına bölünür. Bu oran 0,25'in altındaysa Derece A, 0,25–1,0 arasındaysa Derece B, 1,0'ın üzerindeyse Derece C düşünülür. Başlangıçta Derece B varsayılır; elde edilen bulgulara göre A'ya ya da C'ye kaydırılır.
Sigara ve diyabet dereceyi değiştirebilir
Sınıflamada iki önemli risk etkeni dereceyi yükseltebilir:
- Sigara: Günde 10'dan az sigara dereceyi en az B'ye, günde 10 ve üzeri sigara C'ye yükseltebilir.
- Diyabet: HbA1c değeri yüzde 7,0'ın altında olan diyabetlilerde derece en az B'ye, yüzde 7,0 ve üzerinde olanlarda C'ye yükseltilebilir.
Bu konuları sigara ve diş eti hastalığı ile diş eti hastalığı ve genel sağlık yazılarımızda ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Periodontitisin yaygınlığı nasıl tanımlanır?
Yaygınlık, hastalığın ağızdaki dağılımını ifade eder. Dişlerin yüzde 30'undan azı etkilenmişse lokalize, yüzde 30 veya daha fazlası etkilenmişse generalize periodontitis olarak tanımlanır. Hastalık birinci büyük azı dişleri ile kesici dişlerde yoğunlaşıyorsa azı-kesici dişi paterni ifadesi kullanılır; bu tablo daha çok genç bireylerde ve hızlı ilerleyen formlarda görülür.
Bu ifade; hastalığın dişlerin yüzde 30'undan fazlasını etkilediğini, dişler arasında 5 mm ve üzeri ataşman kaybı ile kökün orta üçte birine uzanan kemik kaybı bulunduğunu ve hastalığın hızlı ilerleme eğiliminde olduğunu anlatır. Aynı evre ve derecedeki iki kişinin tedavi planı yine de farklı olabilir; plan, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra kişiye özel yapılır.
Evre ve derece tedaviyi nasıl etkiler?
Evre ve derece, tedavinin kapsamını ve kontrol sıklığını belirlemeye yardımcı olur. EFP'nin S3 düzeyindeki klinik kılavuzu, Evre I–III periodontitis tedavisini basamaklı bir yaklaşımla tanımlar:
- Birinci basamak: Hastalığın açıklanması, ağız bakımı eğitimi, diş eti üstü plak ve taşın temizlenmesi, sigara ve diyabet gibi risk etkenlerinin kontrolü.
- İkinci basamak: Diş eti altındaki taş ve bakteri birikintilerinin temizlendiği cerrahi olmayan tedavi.
- Üçüncü basamak: Yeterli yanıt alınamayan derin ceplerde, gerektiğinde tekrarlanan ya da cerrahi tedaviler.
- Dördüncü basamak: Sağlanan iyileşmenin korunması için düzenli aralıklarla yapılan destekleyici periodontal tedavi.
Evre IV periodontitiste bu basamaklara ek olarak ortodonti, protez ve implant gibi alanları içeren çok disiplinli bir tedavi gerekebilir. Derece C'de ise risk etkenlerinin kontrolü ve sık kontrol daha da önem kazanır. Tedavi süreci için diş eti hastalıkları tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
Diş eti kanaması, ağız kokusu, diş eti çekilmesi, dişlerde sallanma veya yer değiştirme fark ettiğinizde bir diş hekimine ya da periodontoloji uzmanına başvurmanız önerilir. Evre ve derece yalnızca klinik muayene, diş eti cep ölçümleri ve röntgen değerlendirmesiyle belirlenebilir; belirtilere bakarak kişinin kendi evresini tahmin etmesi mümkün değildir.
Periodontoloji Uzmanı Dr. Dt. Nadin Gemrekoğlu'nun doktora tezi, başlangıç periodontal tedavinin klinik ve biyokimyasal parametrelere etkisi üzerinedir. Muayene bulguları hastaya bu sınıflama çerçevesinde açıklanır ve tedavi kişiye özel planlanır. Randevu için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.