Diş eti hastalıkları, dişleri çevreleyen ve destekleyen dokuları etkileyen, çoğunlukla bakteri plağının yol açtığı iltihabi hastalıklardır. Yalnızca diş etini etkileyen gingivitis, tedavi edilmediğinde dişi tutan bağ dokusunu ve kemiği yıkan periodontitise ilerleyebilir. Diş eti hastalıkları tedavisinin amacı iltihabı kontrol altına almak, doku kaybını durdurmak ve dişlerin ağızda sağlıklı biçimde kalmasını desteklemektir.
Gingivitis ve periodontitis arasındaki fark nedir?
Gingivitis, iltihabın yalnızca diş etiyle sınırlı kaldığı ve geri döndürülebilir olan evredir. Diş eti kızarır, şişer ve fırçalama sırasında kanayabilir; ancak dişi destekleyen kemikte kayıp yoktur. Doğru ağız bakımı ve profesyonel temizlikle diş eti çoğunlukla sağlığına kavuşur.
Periodontitis ise iltihabın derin dokulara ilerlediği, diş ile diş eti arasındaki bağlantının ve çene kemiğinin kaybedildiği kronik bir hastalıktır. Diş ile diş eti arasında periodontal cep adı verilen derinleşmiş alanlar oluşur. Bu ceplerde biriken bakteriler fırçayla temizlenemez ve iltihap çoğu zaman sessizce sürer. İleri evrelerde dişlerde sallanma, yer değiştirme ve diş kaybı görülebilir.
2017 AAP/EFP sınıflamasına göre periodontitis, hastalığın ciddiyetini gösteren evre (I–IV) ve ilerleme hızını gösteren derece (A–C) ile tanımlanır. Ayrıntılar için periodontitis evreleri ve dereceleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Diş eti hastalığının belirtileri nelerdir?
Diş eti hastalığı çoğu zaman ağrı yapmadan ilerler; bu nedenle aşağıdaki işaretleri fark etmek önemlidir:
- Fırçalama veya diş ipi kullanımı sırasında diş eti kanaması
- Diş etinde kızarıklık, şişlik ve hassasiyet
- Geçmeyen ağız kokusu veya ağızda kötü tat
- Diş etinin çekilmesi ve dişlerin uzamış görünmesi
- Dişlerde sallanma, aralanma ya da ısırma hissinde değişiklik
- Diş eti ile diş arasından iltihap gelmesi
Bu belirtilerden biri veya birkaçı sizde varsa bir diş hekimine başvurmanız önerilir. Kanamanın olası nedenleri için diş eti kanaması neden olur? yazısı yol gösterici olabilir.
Diş eti hastalığı nasıl teşhis edilir?
Tanı, ayrıntılı bir periodontal muayeneyle konur. Periodontal sonda adı verilen ince, ölçekli bir aletle her dişin çevresindeki cep derinliği, klinik ataşman kaybı, sondalamada kanama, diş eti çekilmesi ve diş hareketliliği ölçülerek kayda geçirilir. Kemik kaybının miktarı ve dağılımı dental radyografilerle değerlendirilir.
Tıbbi öykü de tanının bir parçasıdır. Sigara kullanımı, diyabet, kullanılan ilaçlar, gebelik ve ailede erken diş kaybı öyküsü hem tanıyı hem de tedavi planını etkiler. Bu bilgilerle hastalığın evresi ve derecesi belirlenir; tedavi, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra kişiye özel planlanır.
Diş eti hastalıkları tedavisi nasıl yapılır?
Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun (EFP) S3 düzeyindeki klinik kılavuzu, periodontitis tedavisini basamaklı bir yaklaşımla tarif eder. Her basamağın sonunda dokuların yanıtı değerlendirilir ve bir sonraki adıma gerek olup olmadığına karar verilir.
1. Basamak: Risk faktörlerinin kontrolü ve ağız bakımı eğitimi
Tedavi, hastalığın nedenini anlamakla başlar. Kişiye uygun fırçalama tekniği ve ara yüz temizliği (diş ipi, ara yüz fırçası) gösterilir; diş eti üstündeki plak ve diş taşı temizlenir. Sigarayı bırakma ve diyabetin kontrolü gibi risk faktörleri konusunda bilgilendirme yapılır. Gingivitisin tedavisinde bu basamak çoğu zaman yeterlidir.
2. Basamak: Cerrahi olmayan periodontal tedavi
Periodontitiste temel tedavi, diş eti altındaki cep ve kök yüzeylerinin temizlenmesidir. Lokal anestezi altında el aletleri ve ultrasonik cihazlarla cep içindeki bakteri plağı ve diş taşı uzaklaştırılır; işlem sırasında ağrı hissedilmemesi hedeflenir. Bu uygulama diş taşı temizliği ve kök yüzeyi düzleştirme sayfamızda ayrıntılı anlatılmıştır. Gerekli görülen durumlarda kısa süreli antiseptik gargara gibi yardımcı uygulamalar planlanabilir; sistemik antibiyotik ise yalnızca belirli hasta gruplarında, hekim değerlendirmesiyle gündeme gelir.
Başlangıç (cerrahi olmayan) periodontal tedavi, periodontolojinin en çok araştırılan konularından biridir. Dr. Dt. Nadin Gemrekoğlu'nun doktora tezi de başlangıç periodontal tedavinin klinik ve biyokimyasal parametrelere etkisinin değerlendirilmesi üzerinedir.
3. Basamak: Yeniden değerlendirme ve gerekirse cerrahi tedavi
Dokuların iyileşmesi için gereken süre geçtikten sonra periodontal ölçümler tekrarlanır. Derin cepler devam ediyorsa temizliğin yinelenmesi, cebe doğrudan erişim sağlayan flep operasyonu ya da uygun kemik defektlerinde rejeneratif tedaviler değerlendirilebilir.
4. Basamak: İdame (destekleyici periodontal tedavi)
Periodontitis kontrol altına alındıktan sonra da düzenli takip gerekir. İdame randevularında ölçümler yinelenir, plak ve diş taşı temizlenir, ev bakımı gözden geçirilir. EFP kılavuzu bu randevuların kişinin risk profiline göre 3 ile 12 ay arasındaki aralıklarla planlanmasını önerir.
Periodontitis, tedaviyle kontrol altına alınabilen ancak yeniden aktifleşme eğilimi olan kronik bir hastalıktır. Düzenli idame randevuları, olası bir aktivasyonun erken fark edilmesine ve tedaviyle elde edilen kazanımların korunmasına yardımcı olur.
Tedavi kaç seans sürer?
Seans sayısı hastalığın yaygınlığına ve evresine göre değişir. Gingivitiste bir veya iki randevu çoğu zaman yeterli olur. Periodontitiste cerrahi olmayan tedavi, ağız bölgelere ayrılarak birkaç seansta ya da daha uzun tek bir seansta tamamlanabilir. Ardından dokuların iyileşmesi için birkaç haftalık bir süre beklenir ve yeniden değerlendirme yapılır. Cerrahi tedaviye gerek olup olmadığı ve idame aralığı bu değerlendirmeden sonra netleşir.
Tedavi sonrası nelere dikkat edilmeli?
- İlk günlerde diş etinde hassasiyet ve sıcak–soğuğa duyarlılık olabilir; bu durum çoğunlukla zamanla azalır.
- Fırçalamayı bırakmayın; yumuşak bir fırçayla nazikçe devam edin ve ara yüz temizliğini hekiminizin gösterdiği şekilde sürdürün.
- İltihap azaldıkça diş eti sıkılaşır ve bir miktar çekilme fark edilebilir; bu, iyileşme sürecinin olağan bir parçası olabilir.
- Sigara iyileşmeyi olumsuz etkiler. Konuyla ilgili sigara ve diş eti hastalığı yazımızı okuyabilirsiniz.
- Diyabet gibi genel sağlık sorunlarınız varsa hekim takiplerinizi aksatmayın.
- İdame randevularına düzenli olarak gelin.
Evde uygulanacak teknikler için doğru diş fırçalama ve ara yüz temizliği rehberimize göz atabilirsiniz.
Riskler ve olası yan etkiler nelerdir?
Cerrahi olmayan periodontal tedavi yaygın olarak uygulanan ve genellikle iyi tolere edilen bir tedavidir; yine de bazı yan etkiler görülebilir. Geçici diş hassasiyeti, işlem sonrası hafif sızlama, kısa süreli diş eti kanaması ve iltihabın gerilemesine bağlı diş eti çekilmesi bunlar arasındadır. İleri kemik kaybı olan dişlerde tedaviye rağmen sallanma sürebilir. Tedaviye verilen yanıt kişiden kişiye değişir; ev bakımının düzeyi, sigara kullanımı ve sistemik hastalıklar sonucu doğrudan etkiler.
Diş eti hastalığı genel sağlığı etkiler mi?
Araştırmalar, periodontitis ile diyabet ve kalp-damar hastalıkları gibi bazı sistemik durumlar arasında ilişki bulunduğunu göstermektedir. Özellikle diyabet ile periodontitis arasında iki yönlü bir ilişki tanımlanmıştır: kontrolsüz diyabet diş eti hastalığını ağırlaştırabilir, ileri periodontitis de kan şekeri kontrolünü zorlaştırabilir. Bu nedenle diş eti sağlığı genel sağlığın bir parçası olarak ele alınır ve gerektiğinde diğer hekimlerinizle iş birliği yapılır.
