Diş taşı temizliği, diş yüzeylerinde biriken yumuşak bakteri plağının ve sertleşmiş diş taşının profesyonel aletlerle uzaklaştırılmasıdır. Diş eti çizgisinin üstündeki temizliğe detertraj, diş eti altındaki kök yüzeylerinin temizlenip pürüzsüz hâle getirilmesine kök yüzeyi düzleştirme denir. Her iki uygulama da diş eti sağlığını korumanın ve diş eti hastalıklarını tedavi etmenin temel adımlarıdır.
Diş taşı nedir, neden oluşur?
Diş taşı, dişlerin üzerinde sertleşmiş bakteri plağıdır. Dişlerde her gün bakterilerden oluşan yapışkan ve renksiz bir tabaka birikir; buna dental plak denir. Fırça ve ara yüz temizliğiyle uzaklaştırılmayan plak, tükürükteki minerallerle sertleşerek diş taşına dönüşür. Diş taşının yüzeyi pürüzlü olduğu için yeni plak birikimini kolaylaştırır ve diş fırçasıyla çıkarılamaz.
Diş taşı en sık alt ön dişlerin iç yüzeylerinde ve üst azı dişlerinin yanak tarafında görülür; bu bölgeler tükürük bezlerinin ağza açıldığı yerlere yakındır. Sigara, çay ve kahve tüketimi diş taşının ve diş yüzeyinin renklenmesine yol açabilir.
Diş eti iltihabına asıl yol açan, diş taşının üzerinde ve çevresinde yaşayan bakteri plağıdır. Diş taşı, plağın tutunabileceği pürüzlü bir yüzey oluşturduğu ve evde temizlenemediği için diş eti kenarında sürekli bir iltihap kaynağına dönüşür. Zamanla diş eti kanaması, ağız kokusu ve diş eti hastalığının ilerlemesine katkıda bulunabilir. Düzenli profesyonel temizlik, bu birikimi kontrol altında tutmanın temel yollarından biridir.
Detertraj ile kök yüzeyi düzleştirme arasındaki fark nedir?
Detertraj (supragingival temizlik), diş eti çizgisinin üzerinde kalan diş taşının ve plağın temizlenmesidir. Diş eti sağlıklı olan ya da yalnızca yüzeysel diş eti iltihabı (gingivitis) bulunan kişilerde koruyucu ve tedavi edici amaçla yapılır.
Kök yüzeyi düzleştirme ya da subgingival temizlik, halk arasında küretaj olarak da bilinir. Diş eti altındaki periodontal ceplerde biriken diş taşı ve bakteri plağının uzaklaştırılmasıdır. Periodontitis tanısı konmuş hastalarda uygulanır ve diş eti hastalıkları tedavisinin cerrahi olmayan basamağının temelini oluşturur. Güncel yaklaşımda amaç, kök yüzeyinden gereğinden fazla doku kaldırmadan bakteri birikimini ve diş taşını uzaklaştırmaktır.
Diş taşı temizliği kimlere uygulanır?
- Muayenede diş yüzeyinde diş taşı saptanan kişilere
- Fırçalama sırasında diş eti kanaması yaşayanlara
- Diş eti hastalığı tanısı konmuş ve tedavisi planlanan hastalara
- Periodontal tedavi sonrası idame programındaki kişilere
- İmplant, protez veya ortodontik tedavi öncesinde ağız sağlığının hazırlanması gereken durumlara
- Rutin ağız sağlığı kontrollerinin bir parçası olarak, hekimin uygun gördüğü herkese
Diş eti kanaması, şişlik veya geçmeyen ağız kokusu gibi belirtiler varsa muayene için diş hekiminize başvurmanız önerilir.
Diş taşı temizliği nasıl yapılır?
Muayene ve ölçüm
İşlemden önce diş eti muayene edilir, gerektiğinde cep derinlikleri ölçülür ve radyografi alınır. Böylece yalnızca diş eti üstü bir temizliğin mi yoksa diş eti altına yönelik bir tedavinin mi gerektiği belirlenir.
Ultrasonik ve el aletleriyle temizlik
Diş taşı, titreşimli ultrasonik uçlar ve küret adı verilen el aletleriyle uzaklaştırılır. Ultrasonik cihaz su spreyi eşliğinde çalışır; işlem sırasında hafif bir titreşim ve su sesi hissedilir. El aletleri ise dar ve ince alanlarda daha hassas çalışma imkânı sağlar; çoğu durumda iki yöntem birlikte kullanılır. Detertraj çoğu zaman anestezi gerektirmez. Diş eti altındaki temizlik ise lokal anestezi altında yapılır; işlem sırasında ağrı hissedilmemesi hedeflenir.
Polisaj
Temizliğin ardından diş yüzeyleri özel pasta ve lastik uçlarla ya da hava–toz sistemleriyle cilalanır. Polisaj, yüzeydeki dış kaynaklı renklenmeleri azaltır ve plak tutunmasını zorlaştıran daha düzgün bir yüzey elde edilmesine yardımcı olur.
Ağız bakımı eğitimi
Temizliğin etkisi büyük ölçüde evde sürdürülen bakıma bağlıdır. Seansın sonunda kişiye uygun fırça, diş ipi veya ara yüz fırçası seçimi ve kullanım tekniği gösterilir.
Doğru teknikle yapılan diş taşı temizliği diş minesini aşındırmaz. İşlem sonrası dişler arasında boşluk hissedilmesi çoğunlukla daha önce taşla kaplı olan alanların açığa çıkmasından ya da iltihap azaldıkça diş etinin sıkılaşmasından kaynaklanır. Ayrıntılar için diş taşı temizliği dişlere zarar verir mi? yazımıza bakabilirsiniz.
Süreç kaç seans sürer, ne sıklıkla tekrarlanmalı?
Diş eti sağlıklı ya da hafif iltihaplı olan kişilerde detertraj ve polisaj genellikle tek seansta tamamlanır. Periodontitis tedavisi kapsamında yapılan kök yüzeyi düzleştirme ise ağız bölümlere ayrılarak birkaç seansta veya daha uzun tek bir seansta yapılabilir. Kök yüzeyi düzleştirmenin ardından dokuların iyileşmesi için birkaç hafta beklenir ve cep derinlikleri yeniden ölçülür. Bu yeniden değerlendirme, tedaviye verilen yanıtı görmek ve sonraki adımı planlamak için önemlidir.
Kontrol aralığı kişinin riskine göre belirlenir. Diş eti sağlıklı kişilerde hekim tarafından çoğunlukla 6–12 ayda bir kontrol önerilir. Periodontitis tedavisi görmüş kişilerde ise idame aralığı, EFP klinik kılavuzunda belirtildiği gibi risk profiline göre 3 ile 12 ay arasında planlanır. Diş taşı oluşumu kişiden kişiye farklılık gösterdiği için size uygun aralık muayene sonrasında belirlenir.
Temizlik sonrası nelere dikkat edilmeli?
- İlk birkaç gün sıcak–soğuk hassasiyeti olabilir; hassasiyet için geliştirilmiş diş macunları yardımcı olabilir.
- Lokal anestezi uygulandıysa uyuşukluk geçene kadar yemek yememeye özen gösterin.
- İlk gün çay, kahve gibi renkli içecekleri ve sigarayı sınırlamak, yüzeyin yeniden renklenmesini azaltmaya yardımcı olabilir.
- Fırçalamaya aynı gün yumuşak bir fırçayla nazikçe devam edin.
- Ara yüz temizliğini günlük alışkanlık hâline getirin.
- Kanama birkaç gün içinde azalmıyorsa hekiminize bilgi verin.
Evde uygulanacak teknikler için doğru diş fırçalama ve ara yüz temizliği rehberimizi okuyabilirsiniz.
Riskler ve olası yan etkiler nelerdir?
Diş taşı temizliği güvenli ve rutin bir işlemdir; görülebilecek yan etkiler genellikle geçicidir. Bunlar arasında diş hassasiyeti, diş etinde hafif sızlama ve kanama ile kök yüzeyi düzleştirme sonrasında iltihabın gerilemesine bağlı olarak diş eti seviyesinde bir miktar çekilme sayılabilir. Bazı özel tıbbi durumlarda işlem öncesinde ek önlem gerekip gerekmediği hekim tarafından değerlendirilir; bu nedenle sağlık durumunuzu ve kullandığınız ilaçları paylaşmanız önemlidir. Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız bunu işlem öncesinde belirtin; ilacınızı kendi kendinize bırakmayın. Kanamanın uzun sürmesi, belirgin şişlik veya ateş gibi durumlarda hekiminize başvurmanız önerilir.
Diş taşı temizliği ile diş beyazlatma aynı şey mi?
Hayır. Diş taşı temizliği ve polisaj, diş yüzeyindeki birikintileri ve dış kaynaklı renklenmeleri giderir; dişin kendi rengini değiştirmez. Temizlik sonrası dişler daha açık görünebilir, ancak bu yüzeydeki lekelerin uzaklaşmasından kaynaklanır. Dişin doğal rengini açmak isteyenler için diş beyazlatma ayrı bir işlemdir ve sağlıklı bir diş eti, beyazlatmanın ön koşullarından biridir.
