Diş eti hastalığı yalnızca ağızla sınırlı bir sorun olarak görülmemelidir. Periodontitis vücutta düşük düzeyli ancak süregen bir iltihap yükü oluşturur ve diyabet başta olmak üzere bazı kronik hastalıklarla karşılıklı ilişki içindedir. Bu yazıda diş eti sağlığı ile genel sağlık arasındaki bağlantıları, bilimsel verilerin neyi gösterdiğini ve neyi henüz göstermediğini sade bir dille ele alıyoruz.
Diş eti hastalığı genel sağlığı nasıl etkileyebilir?
Periodontitiste derinleşen diş eti ceplerinin iç yüzeyi incelir, yer yer ülserleşir ve iltihaplı bir yara yüzeyi oluşur. Bu yüzeyden bakteriler ve bakteri ürünleri zaman zaman kan dolaşımına geçebilir; iltihap sırasında üretilen maddeler de vücudun genelinde iltihap belirteçlerinin yükselmesine katkıda bulunabilir.
Bu mekanizmalar, diş eti hastalığının neden bazı sistemik hastalıklarla ilişkili bulunduğunu açıklamaya yardımcı olur. Burada önemli bir ayrımı akılda tutmak gerekir: Bir ilişkinin gösterilmiş olması, diş eti hastalığının o hastalığa doğrudan neden olduğu anlamına gelmez. Bazı bağlantılar güçlü kanıtlarla desteklenirken bazıları hâlâ araştırılmaktadır.
Diyabet ile diş eti hastalığı arasındaki ilişki nedir?
Diyabet ile periodontitis arasında çift yönlü bir ilişki vardır: Kan şekeri kontrolü yetersiz olan diyabetlilerde periodontitis daha sık ve daha şiddetli seyreder; periodontitis de kan şekeri kontrolünü zorlaştırabilir.
Bu ilişki 2017 periodontitis sınıflamasına da yansımıştır. HbA1c değeri yüzde 7,0 ve üzerinde olan diyabetlilerde periodontitis derecesi C'ye yükseltilebilir. Ayrıntılar için periodontitis evreleri ve dereceleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Ters yöndeki etki de araştırılmıştır. 2022 yılında yayımlanan bir Cochrane sistematik derlemesinde, diyabeti ve periodontitisi olan kişilerde diş eti tedavisinin 3–4 ay sonra HbA1c değerinde, tedavi uygulanmayan gruplara göre ortalama yaklaşık 0,4 puanlık bir düşüşle ilişkili olduğu bildirilmiştir. Bu etki küçük görünse de diyabet yönetimine katkı sağlayabilecek düzeydedir. Diş eti tedavisi diyabet tedavisinin yerini almaz, onu destekler.
Diyabeti olan kişilerde tekrarlayan diş eti apseleri, ağız kuruluğu ve yara iyileşmesinde gecikme gibi sorunlar da daha sık görülebilir. Diş eti apsesinin işaretleri için diş eti apsesi belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.
Diyabetiniz varsa yılda en az bir kez periodontal muayene yaptırmanız, diş hekiminize de güncel HbA1c değerinizi ve kullandığınız ilaçları bildirmeniz önerilir.
Diş eti hastalığı kalp-damar hastalıklarıyla ilişkili mi?
Evet, ilişkili bulunmuştur; ancak bu ilişki neden-sonuç ilişkisi olarak kanıtlanmış değildir. Gözlemsel çalışmalar, şiddetli periodontitisi olan kişilerde kalp krizi ve inme gibi aterosklerotik kalp-damar hastalıklarının daha sık görüldüğünü göstermektedir. EFP ile Dünya Kalp Federasyonu'nun 2020 yılında yayımladığı ortak uzlaşı raporu da şiddetli periodontitis ile kalp-damar hastalıkları arasında diğer risk etkenlerinden bağımsız bir ilişki bulunduğunu destekleyen önemli miktarda kanıt olduğunu belirtmiştir.
Diş eti tedavisinin bazı çalışmalarda vücuttaki iltihap belirteçlerinde ve damar işlevine ilişkin ölçümlerde iyileşmeyle ilişkili olduğu bildirilmiştir. Ancak diş eti tedavisinin kalp krizini ya da inmeyi önlediğini gösteren yeterli kanıt henüz bulunmamaktadır. Ağız sağlığı, kalp sağlığını korumaya yönelik genel yaşam tarzı önlemlerinin bir parçası olarak düşünülmelidir.
Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerin diş tedavisi öncesinde diş hekimlerini bilgilendirmeleri önemlidir; bu ilaçlar, reçete eden hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.
Gebelikte diş eti sağlığı neden önemlidir?
Gebelikte hormonal değişiklikler nedeniyle diş eti plağa daha güçlü tepki verir; bu nedenle gebelik gingiviti olarak adlandırılan kanama ve şişlik sık görülür. Bazı gözlemsel çalışmalarda periodontitis ile erken doğum ve düşük doğum ağırlığı arasında ilişki bildirilmiştir; ancak gebelikte yapılan diş eti tedavisinin bu riskleri azalttığı net olarak gösterilememiştir.
Yine de gebelikte diş eti sağlığının korunması annenin konforu ve ağız sağlığı açısından önemlidir. Gerekli diş eti tedavileri, hekimin değerlendirmesiyle çoğu zaman gebeliğin ikinci üç aylık döneminde planlanabilir. Ayrıntılar için gebelikte diş eti sağlığı yazımızı okuyabilirsiniz.
Diş eti hastalığı başka hangi durumlarla ilişkilendirilmiştir?
Araştırmalar, periodontitis ile başka bazı sistemik durumlar arasında da ilişki olabileceğini göstermektedir. Bu alanlardaki kanıtların gücü farklıdır ve çoğu konuda araştırmalar sürmektedir:
- Kronik böbrek hastalığı: Periodontitisin böbrek hastalarında daha sık görüldüğü ve vücuttaki iltihap yüküne katkıda bulunabileceği bildirilmektedir.
- Romatoid artrit: İki hastalık arasında ortak iltihabi mekanizmalar bulunduğu düşünülmektedir.
- Solunum yolu enfeksiyonları: Özellikle bakım evlerinde ya da hastanede yatan yaşlı bireylerde ağız hijyeninin iyileştirilmesinin zatürre riskini azaltabileceği bildirilmektedir.
- Bilişsel gerileme: Periodontitis ile Alzheimer hastalığı arasındaki olası bağlantı güncel bir araştırma konusudur; bu konuda henüz net bir sonuca ulaşılmamıştır.
Bir hastalıkla diş eti hastalığının birlikte daha sık görülmesi, birinin diğerine yol açtığını tek başına göstermez. Sigara, beslenme ve yaşam tarzı gibi ortak etkenler her iki tabloyu da etkileyebilir. Yine de diş eti sağlığının korunması, genel sağlığa katkı sunan önlemler arasında yer alır.
Diş hekiminize hangi bilgileri vermelisiniz?
Diş eti tedavisinin güvenli ve etkili planlanması için genel sağlık durumunuzla ilgili bilgiler önemlidir. Muayenede şu konuları paylaşmanız önerilir:
- Diyabet varsa tipi ve güncel HbA1c değeri,
- Kalp-damar hastalıkları ve kullanılan kan sulandırıcı ilaçlar,
- Gebelik ya da gebelik planı,
- Kemik erimesi tedavisinde kullanılan ilaçlar,
- Bağışıklık sistemini etkileyen hastalık ve tedaviler,
- Sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımı.
Bu bilgiler tedavinin zamanlaması, alınması gereken önlemler ve kontrol sıklığı açısından yol gösterir. Örneğin kemik erimesi tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, cerrahi işlemlerin planlanmasında ek değerlendirme gerektirebilir.
Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
Diş eti kanaması, şişlik, ağız kokusu, diş eti çekilmesi ya da dişlerde sallanma fark ettiğinizde bir diş hekimine veya periodontoloji uzmanına başvurmanız önerilir. Diyabet, kalp-damar hastalığı ya da gebelik gibi durumlarda belirgin bir şikâyet olmasa da düzenli periodontal muayene yararlıdır.
Periodontoloji Uzmanı Dr. Dt. Nadin Gemrekoğlu, diş eti değerlendirmesini genel sağlık durumunu da dikkate alarak yapar; gerektiğinde hastanın diğer hekimleriyle iş birliği içinde tedavi planlanır. Tedavi seçenekleri için diş eti hastalıkları tedavisi sayfamızı inceleyebilir, randevu için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.